Moät  Kieåu  Tónh  Taâm

Trong thö göûi moân ñeä laø Timotheâu, thaùnh Phaoloâ khuyeân :  “Haõy taäp luyeän soáng ñaïo ñöùc ; vì taäp luyeän thaân theå thì lôïi ích chaúng    laø bao, coøn söï ñaïo ñöùc thì lôïi ích moïi beà” (1 Tm 4,7-8). Vaäy ñeå soáng ñaïo ñöùc, vieäc tónh taâm nhö ñaõ coù töø xa xöa vaø thuoäc veà truyeàn thoáng Coâng giaùo, haún phaûi laø moät cuoäc taäp luyeän ñaëc bieät. Thaùnh I-nhaõ ñaõ goùp phaàn vaøo truyeàn thoáng naøy baèng vieäc giôùi thieäu moät kieåu tónh taâm theo moät phöông phaùp rieâng, nhö ñöôïc trình baøy trong moät cuoán saùch nhoû coù nhan ñeà laø Nhöõng baøi linh thao, hay nhöõng baøi taäp thieâng lieâng cuõng theá. Trong cuoán saùch naøy, ngay ôû nhöõng doøng ñaàu tieân, ngaøi ñaõ nhaéc ñeán söï luyeän taäp thaân theå, tuy khoâng phaûi ñeå noùi ñeán lôïi ích lôùn hay nhoû cuûa noù, nhöng duøng noù laøm hình aûnh gôïi yù veà söï taäp luyeän thieâng lieâng.

Kieåu tónh taâm theo thaùnh I-nhaõ laø moät ñoùng goùp ñaùng keå vaøo  vieäc laøm phong phuù theâm truyeàn thoáng tónh taâm trong Giaùo hoäi ; baèng chöùng huøng hoàn laø söï kieän, ngay naêm 1548, cuõng laø naêm  cuoán saùch cuûa ngaøi ñöôïc xuaát baûn laàn ñaàu tieân, Ñöùc Giaùo hoaøng  Phaoloâ III, trong Ñoaûn saéc Nhieäm vuï muïc vuï (Pastoralis officii), ngaøy  31 thaùng baûy, ñaõ ca tuïng cuoán saùch ñoù vaø giôùi thieäu noù vôùi moïi tín höõu nhö sau : “Chuùng [nhöõng baøi taäp thieâng lieâng] ñaõ vaø haún seõ raát höõu duïng vaø boå ích cho vieäc khuyeán thieän vaø cho söï tieán boä thieâng lieâng cuûa caùc tín höõu /...../ Ta heát söùc khuyeân trong Chuùa moïi vaø moãi tín höõu thuoäc caû hai giôùi, duø hoï ôû baát cöù nôi naøo, haõy duøng nhöõng taøi lieäu vaø nhöõng baøi taäp raát ñaïo ñöùc naøy vaø haõy nhôø chuùng ñeå ñaøo taïo mình [1] .” Theâm moät baèng chöùng quan troïng khaùc cuõng thuoäc Giaùo hoäi phaåm traät, laø naêm 1922, Ñöùc Giaùo hoaøng Pioâ XI, trong Toâng hieán Caùc vò Giaùo hoaøng (Summorum Pontificum) ñaõ ñaët thaùnh I-nhaõ laøm ñaáng baûo trôï caùc cuoäc tónh taâm vaø caùc toå chöùc lo vieäc tónh taâm.

Baûn  thuû  buùt,  baûn  dòch  P2,  baûn  Phoå  thoâng

Hieän nay khoâng coù baûn Nhöõng baøi linh thao (hoaëc Nhöõng baøi taäp thieâng lieâng) - seõ goïi taét laø (saùch) Linh thao - naøo laø do chính tay thaùnh I-nhaõ vieát. Tuy nhieân baûn ñöôïc duøng ñeå dòch sang tieáng Vieät ôû ñaây vaãn ñöôïc meänh danh laø baûn Thuû buùt cuûa ngaøi.

Baûn Thuû buùt laø baûn vieát baèng tieáng Taây-ban-nha, coù leõ vaøo naêm 1544, taïi Roâma. Noù bò thaát laïc sau khi thaùnh I-nhaõ qua ñôøi (naêm 1556), nhöng roài tìm laïi ñöôïc, vaø hieän nay giöõ taïi Vaên khoá Doøng Teân ôû Roâma. Coù leõ noù laø moät baûn cheùp laïi moät baûn khaùc coù töï bao giôø khoâng roõ do chính tay thaùnh I-nhaõ vieát maø nay khoâng coøn. Tuy khoâng do tay thaùnh I-nhaõ vieát, nhöng ngay töø ñaàu noù vaãn ñöôïc goïi laø baûn Thuû buùt, lyù do laø vì noù coù ba möôi hai choã chaéc chaén do thaùnh I-nhaõ söûa chöõa hoaëc theâm, vaø ba choã khaùc raát coù theå cuõng theá. Ai laø ngöôøi sao cheùp baûn naøy thì khoâng roõ.

Lôøi vaên trong baûn Thuû buùt, theo nhaän xeùt cuûa nhöõng ngöôøi am töôøng vaên chöông Taây-ban-nha, laø lôøi vaên moäc maïc, giaûn dò. Baûn Thuû  buùt laïi coøn duøng caû nhöõng töø la-tinh vaø lai la-tinh, ví duï nhö töø conscientia (löông taâm) thay vì conciencia, leve (nheï) thay vì ligero, admonir (ñuùng tieáng la-tinh phaûi laø admonere, coù nghóa laø nhaéc baûo) thay vì amonestar, v.v. Trong baûn Thuû buùt xuaát baûn laàn ñaàu tieân taïi Roâma naêm 1615, laù thö ôû ñaàu saùch mang tính caùch baøi töïa, cuûa linh muïc Bernard De Angelis, bí thö Doøng Teân, ñaõ xaùc nhaän raèng baûn Thuû buùt coù loái vaên “ñôn sô vaø bình dò”, vaø duøng nhieàu töø maø ngöôøi ta coù theå thay theá “baèng caùi gì ñoù ñuùng ngöõ phaùp hôn vaø goït duõa hôn” [2] .

Baûn Thuû buùt khoâng phaûi laø baûn noäp cho Toøa Thaùnh kieåm duyeät. Hai baûn cuøng ñöôïc ñöa cho Toøa Thaùnh naêm 1547 vaø ñöôïc chuaån y cuõng trong naêm ñoù, laø hai baûn baèng tieáng la-tinh : moät baûn goïi laø Baûn dòch thöù nhaát 2 (Versio Prima 2) vaø moät baûn goïi laø baûn Phoå thoâng (Vulgata). Baûn dòch thöù nhaát 2 maø ngöôøi ta coøn quen    goïi laø baûn P2, coù leõ ñöôïc thöïc hieän vaøo naêm 1547 ñeå cuøng vôùi    baûn Phoå thoâng noäp cho Toøa Thaùnh kieåm duyeät. Noù laø baûn cheùp laïi gaàn y nguyeân baûn dòch thöù nhaát 1, coøn quen goïi laø baûn P1 (Versio Prima 1) maø tröôùc kia ngöôøi ta cuõng goïi laø Baûn dòch coå (Versio antiqua) ; vaø neáu ñoái chieáu vôùi baûn Thuû buùt thì noù khoâng khaùc gì moät baûn dòch raát saùt chöõ.

Veà Baûn P1, töùc Baûn dòch thöù nhaát 1, ôû trang ñaàu coù ghi maáy chöõ Taây-ban-nha do chính tay thaùnh I-nhaõ vieát : “Todos exercicios breuiter en latin” (heát caùc baøi taäp, caùch vaén taét, baèng tieáng la-tinh) ; ôû phía döôùi coù ghi theâm naêm 1541 vaø teân ngöôøi cheùp laø Gioan Taåy giaû Viola. Ngöôøi ta nghó raèng baûn P1 naøy ñaõ coù tröôùc nöõa, vaø coù leõ chính thaùnh I-nhaõ laø dòch giaû, vôùi söï trôï giuùp cuûa hai linh muïc Favre (veà sau ñöôïc phong chaân phuùc) vaø Anphongsoâ Salmeron.

Baûn P1 ghi naêm 1541 noùi treân coù moät ít söûa chöõa, trong ñoù    moät söûa chöõa xem ra laø do chính tay thaùnh I-nhaõ ghi, töùc töø habuerim (coù leõ toâi coù) ôû soá 62,2 (: vel majorem gustum spiritualem habuerim), baûy cuûa linh muïc Paschase Broët, vaø coøn laïi laø cuûa linh muïc Salmeron, ngaøi ñaõ duyeät laïi toaøn theå baûn vaên. Taát caû nhöõng söûa chöõa naøy ñeàu ñöôïc ghi vaøo baûn dòch P2. Rieâng trong baûn  dòch P2, linh muïc Polanco coù theâm moät ít ñieàu. Ngoaøi ra moät soá söûa chöõa trong baûn Thuû buùt cuõng ñöôïc ñöa vaøo caû hai baûn P1 vaø P2. [3]

Baûn Phoå thoâng coù nhan ñeà Exercitia spiritualia, do linh muïc ngöôøi Phaùp laø Andreù des Freux (cuõng goïi baèng tieáng la-tinh laø Frusius) dòch töø baûn Thuû buùt hay töø moät trong nhöõng baûn tieáng    Taây-ban-nha naøo khaùc gaàn nhö gioáng heät baûn Thuû buùt. Coâng vieäc ñöôïc thöïc hieän vaøo khoaûng thôøi gian maáy thaùng cuoái naêm 1546 vaø maáy thaùng ñaàu naêm 1547. ÔÛ ñaây dòch giaû duøng lôøi vaên chaûi chuoát, ñoàng thôøi cuõng daønh cho mình söï töï do naøo ñoù trong caùch dieãn ñaït. Ñieàu ñaùng noùi laø dòch giaû thöôøng khoâng chuù yù ñeán saéc thaùi yù nghóa cuûa tieáng Taây-ban-nha vaø ñeán söùc maïnh cuûa moät soá kieåu noùi. Baûn dòch laïi cuõng khoâng ghi laïi taát caû nhöõng söûa chöõa cuûa thaùnh I-nhaõ trong baûn Thuû buùt. Chính vì nhöõng lyù do ñoù maø Toång hoäi V cuûa Doøng Teân (1593-1594), trong khi trao cho moät uûy ban duyeät laïi baûn Chæ ñaïo veà Linh thao (Directorium in Exercitia Spiritualia), ñaõ yeâu caàu uûy ban naøy caên cöù vaøo baûn Thuû buùt ñeå kieåm laïi baûn Phoå thoâng tröôùc   khi cho taùi baûn baûn naøy [4] .

Nhöõng ñieàu maø linh muïc Polanco theâm vaøo baûn P2 nhö ñaõ noùi treân, cuõng thaáy trong baûn Phoå thoâng. Goïi laø baûn Phoå thoâng vì baûn naøy ñöôïc choïn ñeå in, vaø in laàn ñaàu tieân vaøo naêm 1548. Noù ñöôïc phoå bieán suoát trong ba theá kyû ñaàu cuûa Doøng Teân. Nhöng taïi sao noù ñöôïc choïn ñeå xuaát baûn ? Cho ñeán nay khoâng coù baèng chöùng naøo cho pheùp tìm ra caâu traû lôøi. Cuõng neân bieát raèng baûn Phoå thoâng naøy, luùc ñaàu khi in ra, khoâng phaûi laø ñeå phoå bieán cho moïi ngöôøi, nhö linh muïc Polanco, trong baøi töïa cuûa saùch naøy, ñaõ vieát roõ : “Taát caû nhöõng cuoán saùch ñöôïc in ra, ñaõ ñöôïc trao laïi cho Doøng ñeå Doøng söû duïng rieâng /...../ cho neân khoâng ñöôïc baùn hay in ôû baát cöù nôi naøo [5] .”

Maáy ñieàu trình baøy vaén taét treân [6] ñaõ cho thaáy lyù do taïi sao ôû ñaây baûn Thuû buùt ñöôïc choïn ñeå dòch. Nhöng coøn moät lyù do ñaùng keå khaùc, ñoù laø hieän nay baûn Thuû buùt ñöôïc dòch ra caùc tieáng khaùc nhau ñeå ñöôïc phoå bieán trong toaøn theå Doøng Teân, ñeán noãi noù coù theå ñöôïc coi laø baûn neàn taûng. Söï kieän naøy khôûi ñaàu töø thôøi linh muïc Gioan Philippheâ Roothaan laøm beà treân toång quyeàn cuûa Doøng (1828-1853). Chính ngaøi, vì nhaän thaáy coù nhieàu tieåu dò giöõa baûn Phoå thoâng vaø baûn Thuû buùt, neân ñaõ dòch baûn naøy sang tieáng la-tinh ; baûn dòch ra maét laàn ñaàu tieân vaøo naêm 1835. Veà nhöõng tieåu dò trong baûn Phoå thoâng saùnh vôùi baûn Thuû buùt thì, cho tôùi nay, khoù noùi ñöôïc raèng chuùng laø cuûa thaùnh I-nhaõ hay cuûa dòch giaû. Nhöng cuõng neân theâm yù kieán naøy : vì baûn P2 vaø baûn Phoå thoâng, caû hai ñeàu ñöôïc noäp cho Toøa Thaùnh kieåm duyeät vaø caû hai ñeàu ñöôïc Toøa Thaùnh pheâ chuaån, neân coù theå coi ñaây laø moät baèng chöùng veà vieäc ñöôïc pheùp coù söï meàm deûo naøo ñoù trong söï söû duïng baûn vaên.

Tieán  trình  hình  thaønh  saùch  Linh  thao :  Nhöõng  kinh  nghieäm  thieâng  lieâng  cuûa  thaùnh  I-nhaõ

Thaùnh I-nhaõ, vaøo luùc cuoái ñôøi, ñaõ coù laàn traû lôøi cho caâu hoûi cuûa linh muïc Luis Gonçalves da Caâmara lieân quan ñeán saùch Linh thao ; vaø ñaây laø ñieàu linh muïc ghi laïi : “Ngaøi noùi vôùi toâi raèng, veà nhöõng baøi taäp [töùc nhöõng baøi Linh thao], ngaøi ñaõ khoâng laøm xong trong moät laàn, nhöng coù moät soá ñieàu ngaøi ñaõ quan saùt trong linh hoàn vaø thaáy laø höõu ích cho nhöõng ngöôøi khaùc, vì theá ngaøi ñaët buùt ghi cheùp chuùng, ví duï veà xeùt mình vôùi vieäc duøng caùc doøng keû, v.v. Caùch rieâng veà nhöõng söï löïa choïn, ngaøi noùi vôùi toâi raèng ngaøi ñaõ ruùt ra töø söï khaùc nhau giöõa caùc thaàn vaø veà nhöõng yù tuôûng ngaøi ñaõ coù khi ôû Loyola, luùc ngaøi ñau caúng chaân [7] .”

Vaäy hai ñieàu ñaùng chuù yù. Ñieàu thöù nhaát : saùch Linh thao khoâng vieát xong trong moät vaøi thaùng hay moät vaøi naêm. Chuùng ta haõy ñoïc theâm lôøi chöùng cuûa linh muïc Gieâroânimoâ Nadal : “Khi ngaøi vieát moät phaàn ñaùng keå saùch Linh thao, thì ngaøi chöa hoïc haønh gì... Hoïc xong, ngaøi thu thaäp nhöõng trang phaùc thaûo ñaàu tieân cuûa saùch Linh thao, ngaøi theâm nhieàu ñieàu, ngaøi saép xeáp laïi taát caû vaø noäp cho Toøa Thaùnh pheâ chuaån [8] .”

Nhö chuùng ta ñaõ bieát, thaùnh I-nhaõ hoïc ôû Taây-ban-nha roài ôû Phaùp (Paris), vaø toát nghieäp Ñaïi hoïc Paris vôùi vaên baèng “cao hoïc vaên chöông” (maitrise eøs arts) naêm 1534 ; nhöng maõi ñeán naêm 1547 ngaøi môùi noäp saùch Linh thao cho Toøa Thaùnh pheâ chuaån. Theo caùc linh muïc Lainez, Polanco, Nadal, Ribadaneira - nhöõng ngöôøi ñaõ soáng beân caïnh thaùnh I-nhaõ, trong soá ñoù coù nhöõng ngöôøi soáng beân caïnh ngaøi nhieàu naêm - nhöõng trang phaùc thaûo ñaàu tieân cuûa saùch Linh thao ñaõ ñöôïc vieát ra töø thôøi thaùnh I-nhaõ ôû Manresa (1522-1523). Quyeån Töï thuaät cuûa thaùnh I-nhaõ, khi keå laïi bieán coá ngaøi bò giam taïi Salamanca (Taây-ban-nha) vì bò nghi ngôø laïc ñaïo vaøo naêm 1527, ñaõ noùi ñeán baûn Linh thao maø ngaøi trao cho caùc vò höõu traùch cuûa Giaùo hoäi xeùt ñoaùn [9] .

Theo linh muïc Nadal, baøi Vöông quoác vaø baøi Hai laù côø hieäu, hai baøi suy ngaém trong saùch Linh thao, ñaõ coù ngay trong thôøi kyø ôû Manresa. Ngöôøi ta phoûng ñoaùn nhöõng baøi Ba haïng ngöôøi, Ba kieåu khieâm nhöôøng, Chieâm nieäm ñeå ñaït ñöôïc tình yeâu, coù vaøo thôøi kyø thaùnh I-nhaõ soáng ôû Paris (1528-1535). Thôøi kyø töø naêm 1536 ñeán naêm 1539 ôû YÙ, coù leõ ngaøi vieát laïi laàn sau cuøng baøi Nguyeân lyù vaø Neàn taûng. Ngöôøi ta ñaõ thaáy baøi naøy ôû trong tình traïng phaùc thaûo trong taäp Linh thao maø ngaøi hoaëc, coù leõ hôn, linh muïc Pheâroâ Favre, ñaõ duøng naêm 1535 ñeå giuùp cha Gioan Helyar, moät linh muïc ngöôøi Anh laùnh naïn taïi Paris, trong thôøi kyø ñaïo coâng giaùo beân Anh quoác bò vua Henri VIII baùch haïi.

Nhö theá saùch Linh thao maø chuùng ta duøng ngaøy nay, laø saùch ñaõ ñöôïc thaùnh I-nhaõ söûa chöõa vaø boå sung doïc theo nhieàu naêm trôøi (khoaûng treân döôùi hai möôi nhaêm naêm). Ñieàu naøy haún phaûi laø moät   söï kieän khoâng neân boû qua khi noùi ñeán quaù trình hoaøn thaønh saùch Linh thao.

Ñieàu ñaùng chuù yù thöù hai laø moät ñaøng thaùnh I-nhaõ trao laïi cho chuùng ta nhöõng kinh nghieäm thieâng lieâng cuûa chính ngaøi, nhöng ñaøng khaùc ngaøi trao laïi khoâng phaûi taát caû maø chæ trao laïi nhöõng ñieàu maø “ngaøi nghó laø chuùng cuõng coù theå höõu ích cho nhöõng ngaøi khaùc”. Nhö vaäy nhöõng kinh nghieäm thieâng lieâng cuûa ngaøi ñöôïc chia thaønh hai loaïi : loaïi thöù nhaát goàm nhöõng kinh nghieäm höõu ích cho rieâng ngaøi ; loaïi thöù hai, nhöõng kinh nghieäm ngaøi nghó laø cuõng coù theå höõu ích caû cho nhöõng ngöôøi khaùc, vaø ñaây laø loaïi ngaøi ñem ra chia seû qua saùch Linh thao.

Dòch  saùt  chöõ

Baûn Thuû buùt ñöôïc duøng ñeå dòch ôû ñaây laø baûn ñöôïc giôùi thieäu, moät do Ed. Gueydan vaø moät do Dalmases. Toâi coá gaéng dòch saùt chöõ, bao nhieâu coù theå. Tuy nhieân, cuõng coù khi phaûi theâm moät vaøi töø cho deã hieåu. Trong nhöõng tröôøng hôïp naøy toâi ñaët nhöõng töø ñoù ôû trong daáu ngoaëc vuoâng. Cuõng coù moät soá töø hay cuïm töø trong nguyeân baûn, neáu dòch saùt chöõ thì trôû neân toái nghóa, neân toâi dòch hôi töï do, vaø ñöa loái dòch saùt chöõ (ghi taét laø dsc) xuoáng chuù thích ôû cuoái trang. Ñeå dòch baûn Thuû buùt, toâi nhôø nhieàu vaøo ba baûn dòch saùt chöõ maø toâi coù saün, ñoàng thôøi ñoâi khi toâi so saùnh ba baûn dòch aáy vôùi nhau ñeå choïn yù nghóa cuûa moät soá töø hoaëc choïn caùch dòch. Ñoù laø baûn dòch sang tieáng la-tinh cuûa Gioan Philippheâ Roothaan (naêm 1835) ; baûn dòch sang tieáng Phaùp cuûa M.Giuliani, Ed. Gueydan vaø A.Laurus (naêm 1991) ; baûn dòch sang tieáng Anh cuûa Elder Mullan (naêm 1909). Trong moät soá tröôøng hôïp nhöõng baûn naøy dòch khoâng gioáng nhau, vì theá toâi chuù thích caùch hieåu cuûa moãi dòch giaû. Loaïi chuù thích naøy tuy khoâng caàn thieát, nhöng xeùt ra cuõng höõu ích ít laø ôû choã noù giuùp ñoäc giaû roäng ñöôøng so saùnh vaø cuõng coù khi roäng ñöôøng choïn löïa. Nhaân tieän, nhieàu khi toâi cuõng chuù thích nhöõng dò bieät cuûa baûn Thuû buùt vaø/hoaëc baûn P vaø/hoaëc baûn Phoå thoâng.

Loái dòch saùt chöõ maø coù theå coù ngöôøi cheâ laø loái dòch quaù leä thuoäc vaø xeáp vaøo loaïi “loái dòch noâ leä” , loái dòch ñoù deã khieán cho caâu vaên keùm troâi chaûy, coù khi naëng neà, nhöng noù ñaùp öùng ñoøi hoûi cuûa ngöôøi muoán nghieân cöùu moät taùc phaåm caùch nghieâm tuùc. Rieâng ôû ñaây, hy voïng noù giuùp ngöôøi ñoïc naém baét chaéc chaén ñuùng hôn yù töôûng cuûa taùc giaû, do ôû choã neáu noù khoâng traùnh haún ñöôïc, thì ít ra noù cuõng giaûm nheï ñi nhieàu caùi nguy hieåm hay caùi caùm doã laø dòch giaû aùp ñaët caùi nhìn vaø caùi hieåu chuû quan cuûa mình vaøo nguyeân baûn. Vì ñaây laø baûn dòch duøng ñeå suy ngaém hoaëc nghieân cöùu, vaø caùch rieâng daønh cho ngöôøi höôùng daãn Linh thao, neân thieát nghó loái dòch naøy laø thích hôïp hôn caû. Ñieàu naøy thuoäc vaán ñeà löïa choïn. Duø sao cuõng neân nhaéc ñeán moät ñieàu maø khoâng ai phuû nhaän, laø baûn dòch vaãn chæ laø baûn dòch, töùc noù coù nhöõng haïn cheá cuûa noù saùnh vôùi nguyeân baûn.

Maáy  chuù  thích  lieân  quan  ñeán  baûn  dòch

–  Nhöõng chöõ ñaàu cuûa tieåu ñoaïn hay phaân ñoaïn khaùc vôùi nhöõng chöõ ôû caùc doøng veà hình daïng ñeå bieán thaønh nhö phuï ñeà hay nhan ñeà. Trong  moät soá  tröôøng hôïp cuõng duøng  nhöõng chöõ khaùc neùt ôû ñaàu doøng.

– Ñeå deã ñoïc vaø gaây söï chuù yù, thöôøng giöõa hai phaân ñoaïn hay tieåu ñoaïn coù khoaûng caùch lôùn hôn saùnh vôùi khoaûng caùch trong baûn Thuû buùt.

– Veà nhöõng daáu caâu nhö chaám, phaûy, v.v., nhöõng daáu naøy trong baûn Thuû buùt khaùc vôùi nhöõng daáu duøng ngaøy nay, vì theá chuùng ñöôïc hieän ñaïi hoùa. Vaäy noùi chung, baûn dòch döôùi ñaây duøng nhöõng daáu caâu ñöôïc hieän ñaïi hoùa trong baûn Thuû buùt do Dalmases giôùi thieäu hoaëc trong baûn dòch tieáng Phaùp cuûa Giuliani (hai baûn coù nhöõng choã khaùc nhau veà caùch phaân caâu). Rieâng veà daáu phaûy, noù seõ ñöôïc tuøy nghi theâm bôùt cho phuø hôïp vôùi caùch dieãn yù trong tieáng Vieät.

– Trong baûn Thuû buùt khoâng coù caùc soá thöù töï ñeå phaân baûn vaên thaønh caùc tieåu ñoaïn. Baûn dòch tieáng Vieät naøy möôïn caùch ñaùnh soá thuoäc saùng kieán cuûa linh muïc Arturo Codina trong cuoán Linh thao in naêm 1928 (Turino, Marietti) ; caùch ñaùnh soá ñoù nay trôû neân phoå caäp. Hieän giôø, ñeå tieän vieäc söû duïng baûn vaên trong maùy tính, ngöôøi ta coøn theâm nhöõng soá phuï aùp duïng cho nhöõng ñôn vò nhoû hôn, töùc laø nhöõng caâu hay meänh ñeà. Vaäy baûn dòch tieáng Vieät naøy duøng caû hai caùch ñaùnh soá vöøa noùi vaø ñaët ôû leà trang veà phía tay traùi. Rieâng veà con soá phuï, khi noù naèm ôû cuøng moät haøng vôùi moät doøng chöõ naøo coù daáu khoâng phaûi daáu phaûy, maø laø ví duï daáu chaám, daáu chaám phaûy, v.v., thì hieåu laø noù aùp duïng cho caâu hay meänh ñeà ôû lieàn sau nhöõng daáu  ñoù ; trong tröôøng hôïp noù aùp duïng cho moät chuoãi töø ñöôïc hay khoâng ñöôïc phaân caùch vôùi chuoãi töø ñi tröôùc baèng daáu phaûy thì, ñeå traùnh   söï laàm laãn, giöõa hai chuoãi töø seõ coù daáu phaân caùch laø ñöôøng gaïch thaúng ñöùng.

– Sau cuøng, moät chuù thích veà vieäc dòch nhan ñeà Ejercicios espirituales cuûa baûn Thuû buùt sang tieáng Vieät. Muoán ñôn giaûn hôn caû, neân dòch laø Nhöõng baøi taäp thieâng lieâng. Nhöng chæ vì töø Linh thao ñaõ trôû neân khaù quen thuoäc, neân ôû ñaây dòch laø Nhöõng baøi Linh thao ; tuy nhieân ôû trong chính baûn vaên, vaãn duøng cuïm töø Nhöõng baøi taäp thieâng lieâng. Duøng cuïm töø naøy coù caùi tieän lôïi rieâng cho dòch giaû. Thöïc vaäy, baûn Thuû buùt cuõng nhö baûn P (töùc P1 vaø P2) vaø baûn Phoå thoâng, raát nhieàu khi chæ duøng töø baøi taäp (ejercicio, exercitium) thay vì baøi taäp thieâng lieâng. Vaäy trong nhöõng tröôøng hôïp naøy, vì trong tieáng Vieät ñaõ duøng cuïm töø nhöõng baøi taäp thieâng lieâng, neân chæ vieäc boû ñi hai töø thieâng lieâng trong cuïm töø ñoù ñeå coøn laïi hai töø baøi taäp ; nhö theá laø dòch thaät trung thaønh, trong khi neáu dòch ejercicio laø baøi Linh thao thì laø ñi quaù yù muoán cuûa taùc giaû do vieäc theâm töø linh (linh thao).